Droga do domu

W końcu dojechali do jakiegoś miasta, gdzie kazano wszystkim wysiąść z pociągu. Ktoś chyba krzyknął, że to już Polska i w wagonie od razu zrobiło się straszne zamieszanie. Ludzie zaczęli się przepychać do wyjścia i wyrzucać swoje tobołki wprost na torowisko. Okazało się, że rzeczywiście dotarli wreszcie do granicy w Brześciu. Niektóre kobiety wysiadały z pociągu, płakały i całowały ziemię.

Pozwolenie na z ZSRR dostali głównie Polacy i Żydzi. Wszyscy oni otrzymali tak zwaną kartę repatriacyjną, wydaną przez polsko-sowiecką komisję do spraw ewakuacji. Był to niewielki świstek papieru, który składał się z dwóch części. Jednej napisanej po rosyjsku, a drugiej po polsku. Tekst informował, że obywatelka Nietupska Regina zamieszkała we wsi Irtyszysk, w pawłodarskiej obłasti, udaje się wraz z członkami swej rodziny na stały pobyt do Polski, rezygnując tym samym z możliwości pozostania w Kraju Rad. Treść tego dokumentu jednoznacznie sugerowała, że jego właściciel, niewdzięczny wobec opiekuńczych działań państwa radzieckiego opuszcza je na własną prośbę i nie będzie mieć już możliwości zmiany decyzji i powrotu. Nie było ani słowa o wieloletnim zesłaniu, śmierci bliskich, więzieniu i życiu w skrajnym ubóstwie. Nikt z repatriantów nie zwracał jednak uwagi na formę tego dokumentu, dopóki widniało na nim właściwe nazwisko i słowo "Polska", jako cel podróży.

Po dwóch dniach postoju w Brześciu przyszedł wreszcie sowiecki celnik. Każdego wylegitymował, od karty repatriacyjnej oderwał zamaszystym gestem część rosyjską i odszedł. Następnie podstawiono polskie wagony i wszystkim kazano się przesiąść. Tak wyglądało przekraczanie granicy i ostatni etap ich powrotu do kraju.

Jeszcze przed odjazdem Regina poszła z córkami do pobliskiej prawosławnej kapliczki. Uklękły przed małym obrazkiem Matki Boskiej i dość długo się modliły. Aż w końcu Regina przeżegnała się i podniosła z kolan. Spojrzała na swoje córki, wzięła je za ręce i powiedziała ciepło się uśmiechając:

- Chodźcie dziewczynki, teraz naprawdę jedziemy wreszcie do domu.

Smoleńsk

Kiedy przejeżdżali przez Smoleńsk, podeszła do Reginy jakaś kobieta, której mąż też był oficerem i łamiącym się głosem wyszeptała:

- Pani Reniu, to Smoleńsk. Tutaj, gdzieś na pewno leżą nasi mężowie.

Ale Regina w ogóle nie dopuszczała do siebie myśli o śmierci Juliana i dlatego odparła biednej kobiecie, może trochę zbyt szorstko:

- Może pani mąż, ale mój na pewno nie! Mój mąż żyje i jestem o tym święcie przekonana.

Do tej pory Janka nawet nie zastanawiała się nad tym, co by się stało, gdyby ich ojciec zginął. Ta niewzruszona pewność matki na razie w zupełności jej wystarczała, żeby odpychać od siebie wszelkie mroczne przypuszczenia. Dopiero później zrozumiała, jak w gruncie rzeczy naiwne były ich nadzieje. Skoro odnalazł je Mirek Rybicki, to ich ojciec, gdyby tylko żył z pewnością też by to zrobił. Dostałyby jakiś list lub paczkę, a może przyjechałby po nie po amnestii, jak setki żołnierzy, którzy zabrali swoje rodziny razem z armią generała Andersa do Persji i dalej na zachód. Na razie jednak wierzyła, tak samo mocno jak Regina, że Julian żyje i że wkrótce znowu będą wszyscy razem- szczęśliwi i wolni.

Mińsk

Gdy kilka dni później znaleźli się na terenie Białorusi, Janka po raz pierwszy zobaczyła prawdziwe zniszczenia wojenne. Jechali przez zgliszcza. Nie było widać wiosek ani miasteczek, które zapamiętała z 1940 roku. Wszędzie tylko olbrzymie leje po bombach, zdewastowane pola i drogi. Ale pełny obraz zniszczeń zobaczyli dopiero, gdy dotarli do Mińska. To piękne średniowieczne miasto Niemcy potraktowali niemal tak samo okrutnie, jak Warszawę. Większość zabytkowych budowli zrównano z ziemią. Zostały tylko rumowiska i  sterczące gdzieniegdzie fragmenty ścian budynków, sterczące z gruzów niczym upiorne ramiona szkieletów. Tam, gdzie kiedyś były brukowane ulice, teraz widać było poszarpane dziury i piętrzące się zwały kamieni i kostki brukowej. Uprzątnięto już zwłoki ludzi i zwierząt, ale wszędzie wokół nadal porozrzucane były trupy maszyn- wypalone korpusy czołgów i dział przeciwpancernych, szczątki wojskowych i cywilnych samochodów oraz wszelkiego innego żelastwa porzuconego przez uciekające niemieckie wojsko.

Ponieważ ich zapasy jedzenia były już na wyczerpaniu, Ziuta postanowiła poszukać czegoś w mieście. Zabrała Hanię i Jankę do pomocy i razem ruszyły na pobliski targ. Niestety nie wiele można tu było dostać. Wracały więc zawiedzione, a gdy były już w pobliżu dworca, usłyszały nagle ostrzegawczy gwizd pociągu. To ich maszynista dawał sygnał do odjazdu. Niewiele myśląc puściły się biegiem w stronę stacji, ale zanim tam dotarły ich eszelon zdążył już ruszyć. Ziuta chwyciła Hanię i niemal rzuciła ją w ramiona ludzi w otwartym wagonie, którzy widząc je już z oddali ponaglali krzykami i wyciągali ręce, by im pomóc. Janka uczepiła się stalowej sztaby blokującej wejście do wagonu, a czyjeś dłonie schwyciły ją mocno i wciągnęły do środka. Mało brakowało, ale na szczęcie zanim pociąg rozpędził się na dobre, siedziały już w trójkę na podłodze ciężko oddychając. Ktoś poklepywał je po plecach dla otuchy, a ktoś inny podawał już wiadomość, że zdążyły wsiąść. Po kilkunastu godzinach pociąg znowu się zatrzymał i mogły wrócić do swojego wagonu, gdzie czekała już na nie Regina z Basią.